Kuzgi ekish va qishki iliq kunlar: urug'larni sovuq urmaydimi?

Kuzgi ekish va qishki iliq kunlar: urug'larni sovuq urmaydimi?

16, Nov 2026

O'zbekistonda kuzning oxiri va qishning boshida tez-tez havo haroratining ko'tarilishi kuzatiladi. Ko'pchilik dehqonlar to'qsonbosti (kuzgi) usulda sabzi, shivit va boshqa ekinlarni ekib bo'lgach, iliq ob-havo sababli urug'lar muddatidan oldin unib chiqishi va keyingi sovuqlarda nobud bo'lishidan xavotirga tushishadi.

Urug'lar iliq ob-havoga qanday munosabat bildiradi?

Turli ekin urug'lari qishki harorat o'zgarishlariga turlicha bardosh beradi:

  • Soyabonlilar oilasi (sabzi, shivit, kashnich, petrushka): Ushbu urug'lar tarkibidagi efir moylari tabiiy himoya vazifasini o'taydi. Ular unib chiqishi uchun kamida 2–3 hafta davomli iliq va nam muhit talab etiladi. Qisqa muddatli iliq kunlarda ular faqat bo'rtadi va sovuqdan tob olib, bahorgacha tinch holatda qoladi.
  • Boshqa chidamli ekinlar (bargli piyoz, shpinat, rovoch): Havo harorati ikkala haftadan ortiq +7…+10 °C dan yuqori bo'lmasa, urug'lar tinchlik holatini saqlaydi.
  • Xavfli guruh (turp, rediska va oddiy lavlagi): Rediska +2…+3 °C haroratdayoq unib chiqishi mumkin. Qor bo'lmagan sovuqlarda uning maysalari nobud bo'ladi, shuning uchun uni to'qsonbosti usulda ekish tavsiya etilmaydi. Lavlagining oddiy navlari esa bahorda gul poyasi chiqarib yuborishi mumkin.

Sovuq tushishidan oldin egatlarni himoyalash

Urug'lar juda yuzaki ekilgan bo'lsa yoki qorsiz sovuqlar kutilayotgan bo'lsa, quyidagi choralarni ko'ring:

  • Mulchalash: Egatlarni 2–3 sm qalinlikda quruq torf, chirindi yoki kompost bilan yoping. Bu haroratning keskin tebranishlarini yumshatadi.
  • Qo'shimcha yopqich: Barqaror manfiy harorat tushishi bilan egatlar ustiga somon yoki o'simlik qoldiqlarini yoyib chiqing.
  • Sug'ormang: Ayoz oldidan ortiqcha namlik tuproqda muz po'stlog'i hosil qiladi va urug'larning chirishiga olib keladi.

Bahoriy parvarish va unuvchanlikni tekshirish

Bahorda tuproq erishi bilan urug'lar ahvolini bilish uchun egatlarni yumshatmang, bu mayin maysalarni shikastlaydi. Urug'lar unib chiqishini tezlashtirish uchun egatlar ustiga yoylar o'rnatib, shaffof plyonka yoki agrotola yoping. Kuzgi ekinlar bahorgisiga qaraganda 10–14 kun vaqtliroq unib chiqadi. Agar qo'shni xo'jaliklar bahorgi sabzini ekib, maysalarni olishgan bo'lsa-yu, sizning maydoningiz hali ham bo'sh bo'lsa, u holda qayta ekish ishlarini amalga oshirishingiz mumkin.

Keng tarqalgan xatolar

Asosiy xato — kuzgi ekishda urug' sarfi me'yorini oshirmaslikdir. Kuzgi ekishda urug'lik sarfini albatta 20–25% ga ko'paytirish kerak. Shuningdek, qish oldidan maydonni ketma-ket sug'orish va bahorda unib chiqayotgan maysalar ostidagi tuproqni vaqtidan ilgari haydash urug'larning nobud bo'lishiga olib keladi.

Manba: SuperSadovnik (maqola)