Sabzavotlarda o‘rgimchakkana zarari va unga qarshi kurash

O‘rgimchakkana sabzavot ekinlarida eng xavfli zararkunandalardan biri bo‘lib, barglar shirasini so‘rib o‘simlikning zaiflashishiga va hosildorlikning pasayishiga sabab bo‘ladi. Zararkunandaga qarshi o‘z vaqtida kurashish hosilni saqlab qolishda muhim ahamiyatga ega. O‘rgimchakkana (Tetranychidae oilasi vakillari) pomidor, bodring, baqlajon, qalampir, kartoshka va boshqa ko‘plab sabzavot ekinlariga zarar yetkazadigan mayda, ammo juda xavfli zararkunandadir. U ayniqsa issiq va quruq ob-havo sharoitida tez ko‘payadi.

Zararkunanda barglarning pastki qismiga joylashib, o‘simlik hujayralari shirasini so‘rib oziqlanadi. Natijada barglarda mayda oq yoki sarg‘ish nuqtalar paydo bo‘ladi. Vaqt o‘tishi bilan bu nuqtalar kattalashib, barglarning sarg‘ayishi va qurishiga olib keladi.

Kuchli zararlangan o‘simliklarda barglar to‘kilib ketadi, fotosintez jarayoni susayadi va hosilning sifati hamda miqdori keskin kamayadi. Ayrim hollarda o‘rgimchakkana hosilning 30–50 foizigacha yo‘qolishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Zararkunandaning asosiy belgilaridan biri barglar orasida paydo bo‘ladigan ingichka o‘rgimchak to‘ridir. Ayniqsa zararlanish kuchayganida o‘simlikning yosh novdalari va barglari to‘r bilan qoplanib qoladi.

Issiq va quruq ob-havo o‘rgimchakkananing tez rivojlanishiga qulay sharoit yaratadi. Bir mavsum davomida u bir necha avlod berib, qisqa muddat ichida katta maydonlarga tarqalishi mumkin.

Agrotexnik kurash choralariga ekin qoldiqlarini yo‘qotish, begona o‘tlarni tozalash, ekinlarni me’yorida sug‘orish va almashlab ekishni yo‘lga qo‘yish kiradi. Bu usullar zararkunanda sonining ortib ketishini cheklaydi.

Biologik kurashda yirtqich kanalar va foydali entomofaunadan foydalanish yaxshi samara beradi. Bu usul ekologik xavfsiz bo‘lib, issiqxonalarda keng qo‘llaniladi.

O‘simliklarni muntazam kuzatib borish va dastlabki belgilar paydo bo‘lishi bilan choralar ko‘rish zararni sezilarli darajada kamaytiradi. Erta aniqlangan zararkunandaga qarshi kurashish ancha oson kechadi.

Zarurat tug‘ilganda tavsiya etilgan akaritsid va insektoakaritsid preparatlarini mutaxassis tavsiyasi asosida qo‘llash mumkin. Preparatlardan foydalanishda xavfsizlik qoidalari va qo‘llash me’yorlariga qat’iy rioya qilish lozim.

O‘rgimchakkana kichik hajmiga qaramay, sabzavot ekinlariga katta zarar yetkazishi mumkin. Muntazam monitoring, agrotexnik tadbirlar va o‘z vaqtida kurash choralarini qo‘llash orqali hosilni ushbu xavfli zararkunandadan samarali himoya qilish mumkin.