Bodring kasalliklari: belgilari, sabablari va ularga qarshi kurash
Bodring kasalliklari: belgilari, sabablari va ularga qarshi kurash
Bodring issiqxona va ochiq maydonlarda keng yetishtiriladigan, ammo namlik, harorat va parvarishdagi o‘zgarishlarga sezgir ekinlardan biridir. Kasallik o‘z vaqtida aniqlanmasa, barglar qurishi, o‘simlikning o‘sishdan qolishi, mevalarning deformatsiyalanishi va hosildorlikning keskin kamayishi mumkin.
Kasallikni aniqlashda faqat bitta bargga qarab xulosa chiqarish to‘g‘ri emas. O‘simlikning barglari, poyasi, ildizi, mevalari va issiqxonadagi umumiy sharoit birgalikda tekshirilishi kerak.
1. Fuzarioz so‘lishi va ildiz chirishi
Fuzarioz hamda boshqa tuproq orqali tarqaladigan kasalliklar bodring nihollarining zaiflashishi va so‘lishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Asosiy belgilari
Yosh nihollarning urug‘palla barglari sarg‘ayib, pastga egiladi. Ayrim hollarda poyaning tuproqqa yaqin qismi qorayadi yoki ingichkalashadi. Katta o‘simliklarda dastlab bir yoki bir nechta barg so‘lishi, keyinchalik esa butun palakning qurishi kuzatiladi.
Ildiz va poyaning ichki qismi kesib ko‘rilganda, o‘tkazuvchi to‘qimalarda jigarrang tus paydo bo‘lishi mumkin. Tuproq namligi ortiqcha bo‘lsa, ildiz chirishi yanada tez rivojlanadi.
Kurash va profilaktika
Kasallangan o‘simlikni ildizi bilan olib tashlash kerak. Sog‘lom, tekshirilgan ko‘chatlardan foydalanish, sug‘orishda suvning to‘planib qolishiga yo‘l qo‘ymaslik va ekin almashinuvi kasallik xavfini kamaytiradi. Issiqxonada tuproq, idishlar va ish qurollarining tozaligiga alohida e’tibor berish lozim.
Tuproq orqali yuqadigan so‘lish kasalliklarida zararlangan o‘simlikni davolash ko‘pincha qiyin bo‘ladi. Shu sababli chidamli nav, sanitariya va profilaktika asosiy himoya choralaridir.
2. Soxta un shudring — peronosporoz
Soxta un shudring bodringning eng xavfli barg kasalliklaridan biri hisoblanadi. U nam va salqin sharoitda tez tarqaladi.
Asosiy belgilari
Barglarning ustki tomonida tomirlar bilan chegaralangan sarg‘ish, burchakli dog‘lar paydo bo‘ladi. Namlik yuqori bo‘lganda bargning ostki tomonida kulrang yoki binafsharang mog‘orsimon qatlam ko‘rinishi mumkin.
Kasallik rivojlangan sari dog‘lar jigarranglashadi, barglar quriydi va o‘simlikning fotosintez qilish imkoniyati kamayadi.
Kurash va profilaktika
Issiqxonani muntazam shamollatish, barglar uzoq vaqt ho‘l turishiga yo‘l qo‘ymaslik va imkon qadar tomchilatib sug‘orish tavsiya etiladi. Sug‘orishni ertalab amalga oshirish maqsadga muvofiq.
Kasallangan barglarni ehtiyotkorlik bilan olib tashlash, o‘simlik qoldiqlarini issiqxonadan chiqarish va kasallikka chidamli navlarni tanlash muhim. Kuchli zararlanish kuzatilganda, hududingizda bodring uchun ruxsat etilgan himoya vositalari agronom tavsiyasi asosida qo‘llanadi.
3. Un shudring kasalligi
Un shudring ochiq maydonda ham, issiqxonada ham uchraydi. Kasallik barglarning faoliyatini susaytirib, hosil miqdori va terim davomiyligini kamaytirishi mumkin.
Asosiy belgilari
Barglar yuzasida un sepilgandek oq dog‘lar paydo bo‘ladi. Dastlab dog‘lar kichik bo‘ladi, keyinchalik ular birlashib, bargning katta qismini qoplaydi.
Zararlangan barglar sarg‘ayadi, quriydi va o‘simlik erta qarishni boshlaydi. Natijada mevalar mayda bo‘lib qolishi yoki hosil berish muddati qisqarishi mumkin.
Kurash va profilaktika
O‘simliklarni haddan tashqari zich ekmaslik, issiqxonada havo aylanishini yaxshilash va eski barglarni o‘z vaqtida olib tashlash kerak. Azotli o‘g‘itlarni ortiqcha qo‘llashdan saqlanish ham muhim.
Himoya vositalari ishlatilganda, bir xil ta’sir mexanizmiga ega preparatlarni doimiy qo‘llash tavsiya etilmaydi. Bu kasallik qo‘zg‘atuvchisida chidamlilik paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin.
4. Antraknoz
Antraknoz bodringning bargi, poyasi va mevasini zararlashi mumkin. Kasallik ayniqsa nam sharoitda faol rivojlanadi.
Asosiy belgilari
Barglarda sarg‘ish hoshiyali, notekis jigarrang dog‘lar paydo bo‘ladi. Dog‘larning markaziy qismi qurib tushishi natijasida barglar yirtilgan yoki teshilgandek ko‘rinadi.
Mevalarda yumaloq, ichkariga botgan qora yoki jigarrang yaralar hosil bo‘lishi mumkin. Namlik yuqori bo‘lgan paytda ushbu yaralarda pushti yoki och rangli sporalar ko‘rinadi.
Kurash va profilaktika
Sog‘lom urug‘ va ko‘chatlardan foydalanish, kasallangan o‘simlik qoldiqlarini yo‘qotish hamda bir maydonga ketma-ket qovoqdosh ekinlarni ekmaslik tavsiya etiladi.
Bargdan sug‘orish kasallik tarqalishini tezlashtirishi mumkin. Shu sababli suvni bevosita ildiz zonasiga berish ma’qul. Nam o‘simliklar orasida ishlash ham infeksiyaning qo‘l, kiyim va asboblar orqali tarqalishiga yordam beradi.
5. Kladosporioz — bodring qo‘tiri
Kladosporioz barg va mevalarda dog‘lar hosil qiladigan zamburug‘li kasallikdir. U salqin va nam sharoitni yaxshi ko‘radi.
Asosiy belgilari
Barglarda oqish-kulrang, atrofida sariq hoshiya bo‘lgan dog‘lar paydo bo‘ladi. Vaqt o‘tishi bilan dog‘larning markazi tushib, barglarda mayda teshiklar hosil bo‘ladi.
Mevalarda ichkariga botgan yaralar paydo bo‘lib, ularning yuzasi yashil-qora, baxmalsimon qatlam bilan qoplanishi mumkin. Kuchli zararlangan mevalar o‘sishdan qoladi va iste’mol uchun yaroqsiz holatga keladi.
Kurash va profilaktika
Kasallikka chidamli navlardan foydalanish eng samarali choralardan biridir. Qovoqdosh ekinlarni bir joyga ketma-ket ekmaslik, o‘simlik qoldiqlarini maydondan chiqarish va nam barglar orasida ishlamaslik kerak.
Urug‘, asbob, ishchi kiyimi va o‘simlik qoldiqlari kasallikning yangi maydonlarga tarqalishiga sabab bo‘lishi mumkin.
6. Bodring mozaikasi va boshqa virusli kasalliklar
Virusli kasalliklarni zamburug‘li kasalliklardan farqlash har doim ham oson emas. Aniq tashxis uchun mutaxassis ko‘rigi yoki laboratoriya tekshiruvi talab qilinishi mumkin.
Asosiy belgilari
Barglarda och yashil, sariq va to‘q yashil ranglarning tartibsiz almashinuvi kuzatiladi. Barglar burishadi, maydalashadi yoki g‘ayritabiiy shaklga kiradi.
O‘simlik o‘sishdan qoladi. Mevalarda rangli halqalar, dog‘lar, bo‘rtmalar va deformatsiyalar paydo bo‘lishi mumkin.
Kurash va profilaktika
Virus bilan zararlangan o‘simlikni davolaydigan oddiy vosita mavjud emas. Kasallangan palakni ildizi bilan olib tashlash va boshqa o‘simliklardan uzoqlashtirish kerak.
Sifatli urug‘ ishlatish, issiqxona atrofidagi begona o‘tlarni yo‘qotish, shira va boshqa virus tashuvchi zararkunandalarni nazorat qilish muhim. Ish qurollari ham muntazam zararsizlantirilishi lozim.
7. Ildiz bo‘rtma nematodasi
Nematodalar tuproqda yashaydigan juda mayda zararkunandalar bo‘lib, bodring ildizlarini zararlaydi.
Asosiy belgilari
O‘simlik yaxshi sug‘orilgan bo‘lsa ham, issiq paytda so‘lib qoladi. Barglar sarg‘ayadi, palak sekin rivojlanadi va hosil kamayadi.
Ildiz tekshirilganda unda turli kattalikdagi tugunlar yoki bo‘rtmalar aniqlanadi. Bu belgi ildiz bo‘rtma nematodasi mavjudligini ko‘rsatishi mumkin.
Kurash va profilaktika
Yangi maydonga ekishdan oldin tuproqni tekshirtirish foydali. Faqat sog‘lom ko‘chat ishlatish, zararlangan tuproqni asbob va texnika bilan boshqa joyga ko‘chirmaslik kerak.
Ekin almashinuvi, tuproqni quyosh yordamida qizdirish va biologik usullar mahalliy sharoit hamda nematoda turiga qarab tanlanadi. Kuchli zararlangan maydon uchun alohida himoya rejasi agronom bilan birga tuzilishi lozim.
Bodring kasalliklarining oldini olish uchun 10 tavsiya
- Ishonchli ishlab chiqaruvchidan olingan sog‘lom urug‘ va ko‘chatlardan foydalaning.
- Hududingizga mos, kasalliklarga chidamli navlarni tanlang.
- Bodringni bir maydonga ketma-ket ekavermang.
- Issiqxonada havo aylanishini ta’minlang.
- Barglarni emas, ildiz atrofidagi tuproqni sug‘oring.
- Sug‘orishni ertalab amalga oshiring.
- Kasallangan barg va o‘simliklarni darhol olib tashlang.
- Qaychi, pichoq, idish va boshqa uskunalarni tozalab turing.
- Begona o‘tlar hamda kasallik tashuvchi zararkunandalarni nazorat qiling.
- Himoya vositalarini faqat tashxis aniqlangandan keyin, yorliq ko‘rsatmalari va agronom tavsiyasi asosida ishlating.
Xulosa
Bodringda bargning sarg‘ayishi yoki o‘simlikning so‘lishi har doim ham yuqumli kasallik belgisi bo‘lavermaydi. Noto‘g‘ri sug‘orish, ildizning shikastlanishi, oziqa moddalarining yetishmasligi, haroratning keskin o‘zgarishi va tuzli tuproq ham shunga o‘xshash alomatlarni keltirib chiqarishi mumkin.
Shuning uchun preparat qo‘llashdan oldin kasallik sababini aniq aniqlash zarur. Bodringingizda noma’lum dog‘lar yoki so‘lish alomatlari paydo bo‘lsa, bargning old va orqa tomoni, poya, meva hamda ildizning aniq suratlarini Agrosoft platformasiga joylashtiring. Mutaxassislar tavsiyasi noto‘g‘ri ishlov berishning oldini olishga yordam beradi.